Doğum Kontrol Yöntemleri: Hangi Yöntem Kime Uygun?

Doğum kontrolünde “en iyi yöntem” yoktur; size en uygun yöntem vardır. Seçim yaparken yaş, doğum planı, emzirme durumu, adet düzeni, eşlik eden hastalıklar ve yöntemi ne kadar düzenli kullanabileceğiniz birlikte değerlendirilir. Aşağıda yöntemler etkinlik, kullanım kolaylığı ve doğurganlığa dönüş açısından karşılaştırılmıştır.

Etkinliğe göre yöntemler

Aşağıdaki oranlar, yöntemi bir yıl boyunca kullanan 100 kadından kaçının gebe kaldığını gösterir (gerçek kullanım):

• Kol altı implant: %0,1 — 3 yıl korur, en etkili geri dönüşümlü yöntem.
• Hormonlu spiral (RİA): %0,1–0,4 — 5–8 yıl korur, adet kanamasını azaltır.
• Bakırlı spiral: %0,8 — 5–10 yıl korur, hormon içermez.
• Tüp ligasyonu / vazektomi: %0,1–0,5 — kalıcı yöntemler.
• Üç aylık iğne: %4 — östrojensizdir, emzirmede kullanılabilir.
• Doğum kontrol hapı, vajinal halka, bant: %7 — düzenli kullanım şarttır.
• Prezervatif: %13 — enfeksiyonlardan koruyan tek yöntem.
• Takvim ve geri çekme: %20–23 — güvenilirliği düşüktür.

Hormonal yöntemler

Kombine haplar östrojen ve progesteron içerir; yumurtlamayı baskılar. Adet düzensizliği, ağrılı adet, akne ve tüylenmede de fayda sağlar. Aurası olan migren, kontrolsüz hipertansiyon, geçirilmiş tromboz, aktif meme kanseri ve 35 yaş üzeri sigara kullanımı bu grup için engeldir.

Yalnız progesteron içeren haplar, implant ve iğneler östrojen içermediği için emzirenlerde ve östrojenin sakıncalı olduğu durumlarda tercih edilir. En sık yan etki, ilk aylarda görülen düzensiz lekelenmedir; zamanla azalır ve birçok kadında adet tamamen kesilir. Bu durum zararsızdır.

Spiral (rahim içi araç)

Spiral, poliklinik şartlarında birkaç dakikada takılır. Bakırlı spiral hormon içermez ancak adet kanamasını ve sancıyı bir miktar artırabilir. Hormonlu spiral ise kanamayı belirgin biçimde azaltır; bu nedenle aşırı adet kanaması, adenomyozis ve miyoma bağlı kanamalarda tedavi amacıyla da kullanılır. Doğum yapmamış kadınlar dahil her yaşta uygulanabilir.

Kalıcı yöntemler

Tüp ligasyonu (kadında tüplerin bağlanması) ve vazektomi (erkekte kanalların bağlanması) kalıcı olarak kabul edilir. Ailesini tamamladığından emin olan çiftler için uygundur; geri döndürme ameliyatlarının başarısı sınırlıdır. Vazektomi daha basit, daha düşük riskli ve lokal anestezi ile yapılabilen bir işlemdir.

Acil korunma

• Levonorgestrel içeren hap: ilk 72 saatte, ne kadar erken alınırsa o kadar etkili.
• Ulipristal asetat: 120 saate kadar kullanılabilir, daha yüksek etkinlik sağlar.
• Bakırlı spiral: 5 gün içinde takıldığında en etkili yöntemdir ve sonrasında uzun süreli korunma sağlar.

Doğurganlığa dönüş

Hap, halka, bant, implant ve spiral bırakıldıktan sonra yumurtlama genellikle ilk 1–3 ay içinde geri döner. Yalnızca üç aylık iğnede gebeliğe dönüş 6–12 ayı bulabilir; yakın zamanda gebelik planlayanlarda bu yöntem tercih edilmez.

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Yöntem seçimi öncesinde, tıbbi öykünüzün değerlendirilmesi için.
• Hap kullanırken şiddetli baş ağrısı, görme bulanıklığı, bacakta ağrı-şişlik olursa.
• Üç aydan uzun süren düzensiz kanama veya ara kanama varsa.
• Spiral ipini hissetmiyorsanız veya kasık ağrınız-ateşiniz varsa.

Adana'da aile planlaması

Op. Dr. Sadık Kükrer, Adana'da doğum kontrol danışmanlığı, spiral uygulama ve çıkarma, implant yerleştirme ve aile planlaması yöntemlerinin kişiye özel seçiminde kapsamlı bir değerlendirme sunar.