Histeroskopi Nedir? Nasıl Yapılır, Kimlere Uygulanır?

Histeroskopi, rahim iç boşluğunun (kavitesinin) ince, ışıklı bir kamera (histeroskop) yardımıyla doğrudan görüntülenmesini sağlayan bir jinekolojik işlemdir. Ultrason veya HSG (rahim filmi) gibi görüntüleme yöntemleri rahim içi hakkında dolaylı bilgi verirken, histeroskopi rahim boşluğunu gerçek zamanlı ve yüksek çözünürlükle "içeriden" görme imkânı tanır. Bu sayede birçok patoloji hem tanınabilir hem de aynı seansta tedavi edilebilir.

Son yirmi yılda gelişen minyatür optik sistemler sayesinde histeroskopi büyük ölçüde muayenehane/ofis şartlarında, anestezisiz veya çok hafif sedasyonla yapılabilen bir işleme dönüşmüştür. Anormal kanama, tekrarlayan düşük, kısırlık araştırması ve rahim içi yapışıklıkların tedavisinde günümüzde altın standart yöntemdir.

Histeroskopi çeşitleri

1. Tanısal (ofis) histeroskopi

Amacı yalnızca rahim içini görmek ve gerekirse odak biyopsisi almaktır. Genellikle 2,7–3 mm çapında ince histeroskoplarla, servikal (rahim ağzı) dilatasyona gerek kalmadan yapılır. Anestezisiz veya hafif sedasyonla 5–15 dakikada tamamlanır. İşlemden çıkan hastalar aynı gün normal yaşamlarına dönebilir.

2. Operatif histeroskopi

Rahim içindeki bir patolojiyi (polip, miyom, septum, yapışıklık) aynı seansta çıkarmak amacıyla yapılır. Daha kalın (8–10 mm) operatif histeroskoplar veya hem tanı hem tedavi yapabilen ince "see-and-treat" sistemleri kullanılabilir. Ameliyathane koşullarında, genel veya spinal anestezi altında uygulanır. İşlem süresi patolojiye göre 20–60 dakika arasında değişir.

Histeroskopi hangi durumlarda yapılır?

Anormal uterin kanama

Uzayan, düzensiz veya yoğun adet kanamaları; adet aralarındaki lekelenmeler; özellikle menopoz sonrası herhangi bir kanama histeroskopinin en sık endikasyonudur. Endometrial polip, submukoz miyom, endometrial hiperplazi veya nadiren endometrium kanseri gibi nedenler hedefe yönelik biyopsi ile ayırt edilir.

Endometrial polip

Rahim iç zarından kaynaklanan iyi huylu büyümelerdir. Kanama ve kısırlığa neden olabilirler. Histeroskopik polipektomi ile kökünden çıkarılmaları hem şikayetleri gidermek hem de malignite riskini değerlendirmek için altın standarttır. Kör küretaj poliplerin %30–50'sini atlayabilir; histeroskopide böyle bir risk yoktur.

Submukoz miyom

Rahim iç boşluğuna doğru büyüyen miyomlar (FIGO tip 0, 1 ve seçilmiş tip 2) genellikle histeroskopik olarak çıkarılabilir. Yoğun adet kanaması, kısırlık ve tekrarlayan düşük gibi sorunlara yol açan bu miyomlarda histeroskopik miyomektomi karın açmayı gerektirmeyen, rahmi tümüyle koruyan bir tedavi seçeneğidir.

Uterin septum ve konjenital anomaliler

Rahim boşluğunu ikiye bölen fibröz-müsküler bir perde olan uterin septum, tekrarlayan gebelik kayıplarının ve preterm doğumun düzeltilebilir nedenlerinden biridir. Histeroskopik septum rezeksiyonu (metroplasti) düşük oranlarını belirgin biçimde azaltır ve canlı doğum şansını artırır.

Rahim içi yapışıklık (Asherman sendromu)

Küretaj, enfeksiyon veya cerrahi sonrası rahim iç zarında oluşan yapışıklıklar; adet azlığı/kesilmesi, kısırlık ve tekrarlayan düşüklerle karşımıza çıkar. Histeroskopik adezyolizis (yapışıklıkların açılması) tedavinin temelidir; işlem sonrası östrojen tedavisi ve bazı olgularda geçici rahim içi balon uygulaması yeniden yapışmayı önlemek için kullanılabilir.

Kısırlık araştırması

HSG veya ultrasonografide şüpheli bulgu olan çiftlerde, tekrarlayan tüp bebek başarısızlıklarında ve tekrarlayan gebelik kayıplarında histeroskopi rahim içini net biçimde değerlendirir. Sessiz kalmış polip, miyom, septum veya yapışıklıklar bu şekilde tanınıp aynı seansta düzeltilebilir.

Yerinden çıkmış / gömülü spiral (RİA)

İpi görünmeyen veya rahim duvarına gömülmüş rahim içi araçlar, histeroskopik olarak güvenle çıkarılabilir. Bu durum, kör çekme denemeleri sonrası oluşabilecek yaralanmaların önüne geçer.

İşlem öncesi hazırlık

• Zamanlama: Adet gören kadınlarda işlem, adetin bitiminden hemen sonraki erken foliküler dönemde (siklusun 6.–12. günleri arasında) planlanır. Bu dönemde rahim iç zarı ince olduğundan görüş netliği en yüksektir.
• Gebelik dışlanır: İşlem öncesi mutlaka gebelik olmadığından emin olunur.
• Enfeksiyon taraması: Aktif vajinal veya pelvik enfeksiyon varsa önce tedavi edilir.
• Ağrı kesici: Ofis histeroskopide işlem öncesi ağızdan ağrı kesici (naproksen, ibuprofen) verilebilir.
• Anestezi: Operatif histeroskopide 6–8 saatlik açlık gerekir; kullanılan kan sulandırıcı ilaçlar önceden değerlendirilir.

İşlem nasıl yapılır?

1. Hasta jinekolojik pozisyonda yatırılır; vajina antiseptik solüsyonla temizlenir.
2. Ofis histeroskopide çoğu zaman spekulum kullanılmadan, "vajinoskopik" yaklaşımla histeroskop doğrudan vajina yoluyla rahim ağzından geçirilir.
3. Rahim boşluğunun görülebilmesi için serum fizyolojik (izotonik) sıvı düşük basınçla rahim içine verilir; bu sayede kavite genişler ve duvarlar birbirinden ayrılır.
4. Rahim iç yüzeyi, tüplerin rahime açıldığı noktalar (tuba ostiumları) ve rahim ağzı kanalı sistematik olarak incelenir; şüpheli alanlardan biyopsi alınabilir.
5. Operatif işlemde polip, miyom veya septum; monopolar/bipolar rezektoskop, ince makas veya morselatör gibi araçlarla çıkarılır. Yapışıklıklar keskin diseksiyonla açılır.

İşlem sonrası: iyileşme süreci

Tanısal histeroskopiden sonra hafif kramp ve 1–3 gün süren az miktarda lekelenme beklenebilir. Operatif histeroskopi sonrası da lekelenme genellikle 1 haftaya kadar uzayabilir. Aşağıdaki öneriler yaygın olarak verilir:

• İlk 1–2 hafta cinsel ilişki, tampon ve havuz/kaplıca kullanımından kaçınılması.
• Ağır egzersiz ve ağır kaldırmanın 1 hafta ertelenmesi.
• Hafif ağrı için parasetamol veya doktorun önerdiği bir NSAİİ kullanılması.
• Ateş, kötü kokulu akıntı, artan ağrı veya ıslak-ped dolduran kanama halinde vakit kaybetmeden hekime başvurulması.

Histeroskopi güvenli midir? Riskleri nelerdir?

Histeroskopi jinekolojik cerrahinin en güvenli işlemlerinden biridir; genel komplikasyon oranı %1'in altındadır. Yine de her cerrahi girişimde olduğu gibi bilinmesi gereken riskler vardır:

• Uterin perforasyon: Histeroskopun rahim duvarını delmesi (%0,1–1). Çoğunlukla ek girişim gerektirmez, gözlem yeterlidir; nadiren laparoskopik onarım gerekebilir.
• Enfeksiyon: Nadirdir (%0,1–0,9). Ateş ve kötü kokulu akıntı ile kendini gösterir; antibiyotik ile tedavi edilir.
• Sıvı yüklenmesi (fluid overload): Özellikle uzun süren operatif işlemlerde, kullanılan distansiyon sıvısının damara emilimine bağlı olabilir. Modern takip sistemleri ve serum fizyolojik kullanımı bu riski minimuma indirir.
• Kanama: Genellikle hafif ve kendiliğinden durur.
• Servikal yaralanma: Rahim ağzının hafif yırtılması; nadir ve çoğunlukla tedavi gerektirmez.

Histeroskopi ile küretaj (D&C) arasındaki fark

Klasik küretaj rahim içinin körlemesine kazınmasıdır; işlemi yapan hekim rahim içini göremez. Bu nedenle odaksal bir patoloji (polip, submukoz miyom) atlanabilir. Histeroskopide rahim içi doğrudan görülür ve patoloji hedefli olarak çıkarılır. Bu, histeroskopiyi hem daha doğru hem daha az travmatik bir yöntem yapar. Günümüzde birçok merkezde tanısal küretajın yerini "görerek biyopsi" (see-and-treat histeroskopi) almıştır.

Histeroskopi ve gebelik şansı

Endometrial polip, submukoz miyom, uterin septum ve rahim içi yapışıklıkların histeroskopik olarak giderilmesinin gebelik ve canlı doğum oranlarını iyileştirdiği çok sayıda çalışmada gösterilmiştir. Tekrarlayan tüp bebek başarısızlıklarında transfer öncesi "ofis histeroskopi" birçok merkezde rutin öncesi değerlendirme olarak yer alır. İşlem sonrası 1–2 adet sonrası gebelik denemelerine başlanabilir; miyomektomi gibi rahim duvarına derin müdahale gerektiren operatif histeroskopilerde bekleme süresi hekim tarafından bireysel olarak belirlenir.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Aşağıdaki durumlarda histeroskopiden fayda görebileceğiniz için kadın hastalıkları ve doğum uzmanına danışmanız önerilir:

• Uzayan, düzensiz veya yoğun adet kanamaları.
• Menopoz sonrası her türlü kanama veya lekelenme.
• Bir yıllık düzenli ilişkiye rağmen gebe kalamama (35 yaş üstünde 6 ay).
• İki veya daha fazla ardışık gebelik kaybı.
• Ultrasonografi veya HSG'de rahim içinde şüpheli bulgu.
• İpi kaybolmuş veya rahime gömülmüş rahim içi araç (spiral).

Histeroskopi bugün jinekoloji pratiğinin en değerli araçlarından biridir: rahim içindeki birçok sorunu hem doğru şekilde tanır hem de aynı seansta, karın kesisi olmadan, hastanın günlük yaşamına hızla dönmesini sağlayacak biçimde tedavi eder. Doğru endikasyonla planlandığında yüksek başarı ve düşük komplikasyon oranıyla çalışan bir seçenektir.