HPV Aşısı: Kimlere, Ne Zaman ve Neden Yapılır? Güncel Rehber

HPV (Human Papillomavirus / İnsan Papilloma Virüsü), cinsel yolla en sık bulaşan virüstür. Cinsel yönden aktif kadın ve erkeklerin yaşamları boyunca en az bir kez HPV ile karşılaşma olasılığı %80'in üzerindedir. 200'den fazla alt tipi bulunan bu virüs; başta rahim ağzı (serviks) kanseri olmak üzere birçok kanser türünün ve genital siğillerin başlıca sorumlusudur. HPV aşısı, bu kanserlerin büyük çoğunluğunu önlenebilir hâle getiren en etkili koruyucu sağlık uygulamalarından biridir.

HPV nedir, ne yapar?

HPV, cilt ve mukoza hücrelerini enfekte eden bir DNA virüsüdür. Enfeksiyonların çoğu (%90) bağışıklık sistemi tarafından 2 yıl içinde temizlenir. Ancak yüksek riskli tiplerle (özellikle HPV 16 ve 18) uzun süren enfeksiyon; hücre değişikliklerine (displazi) ve sonrasında kansere yol açabilir. Düşük riskli tipler (HPV 6, 11) ise genital siğillere neden olur.

HPV hangi kanserlere neden olur?

• Rahim ağzı (serviks) kanseri: Vakaların yaklaşık %99'u HPV kaynaklıdır; dünyada kadınlarda 4. sıradaki kanserdir.
• Vulva ve vajina kanserleri: Vakaların %70'e yakını HPV bağlantılıdır.
• Anal kanser: Hem kadın hem erkeklerde vakaların %90'ı HPV kaynaklıdır.
• Penis kanseri: Vakaların yaklaşık %60'ı HPV ile ilişkilidir.
• Orofarenks (baş-boyun) kanseri: Bademcik ve dil kökü kanserlerinin %70'inde HPV saptanır; son yıllarda erkeklerde belirgin artış göstermektedir.
• Genital siğiller (kondiloma): Vakaların %90'ından fazlası HPV 6 ve 11 kaynaklıdır.

HPV aşısı türleri

Türkiye'de ve dünyada güncel olarak kullanılan aşı Gardasil 9'dur; 9 HPV tipine karşı koruma sağlar: 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 ve 58. Bu tipler; rahim ağzı kanseri vakalarının yaklaşık %90'ı ve genital siğillerin %90'ından fazlasından sorumludur.

HPV aşısı kimlere yapılır?

1. 9–14 yaş: İdeal aralık

Aşının en etkili uygulandığı dönem cinsel aktivite öncesidir. Bu yaş grubunda immün yanıt en güçlüdür ve yalnızca 2 doz (0. ve 6–12. ay) yeterli koruma sağlar. Dünya Sağlık Örgütü, tek doz şemasının bile bu yaşta yeterli olabileceğine dair güncel kanıtlar sunmaktadır.

2. 15–26 yaş: Rutin öneri

Cinsel aktivite başlamış olsa dahi aşı önerilir. Bu yaşta 3 doz uygulanır (0, 2 ve 6. ay). Bir veya iki HPV tipi ile karşılaşılmış olsa bile aşı, karşılaşılmamış diğer tiplere karşı koruma sağlar.

3. 27–45 yaş: Bireysel karar

FDA 2018'de aşının kullanım yaşını 45'e yükseltmiştir. Yeni partner, evlilik değişikliği, HPV negatif smear gibi durumlarda hekiminizle birlikte fayda–maliyet değerlendirmesi yapılarak uygulanabilir.

4. Erkeklerde HPV aşısı

HPV yalnızca kadınları etkileyen bir virüs değildir. Erkeklerde anal, penis ve orofarenks kanserlerine karşı koruyucudur. Ayrıca aşılanan erkekler, partnerlerine virüs bulaştırma riskini azaltarak toplum bağışıklığına katkı sağlar. 9–26 yaş aralığındaki erkeklere aşı önerilir.

Doz şeması özet

• 9–14 yaş: 2 doz — 0. ay ve 6–12. ay
• 15 yaş ve üzeri: 3 doz — 0. ay, 2. ay ve 6. ay
• Bağışıklığı baskılanmış kişilerde (HIV, transplant vb.): Yaş fark etmeksizin 3 doz

Aşı güvenli mi? Yan etkiler

HPV aşısı, 2006'dan bu yana 100'den fazla ülkede uygulanmakta; Dünya Sağlık Örgütü, FDA ve EMA tarafından güvenli kabul edilmektedir. En sık görülen yan etkiler:

• Enjeksiyon yerinde ağrı, kızarıklık, şişlik (%80)
• Hafif ateş, baş ağrısı (%10–15)
• Yorgunluk, halsizlik (geçici)
• Bulantı (nadir)

Nadir olarak ilk 15 dakikada bayılma (özellikle ergenlerde) görülebilir; bu nedenle aşı sonrası 15 dakika gözlem önerilir. Aşının kısırlık, otoimmün hastalık veya kanser gibi ciddi yan etkilerle ilişkisi bulunmamaktadır ve bu iddialar bilimsel çalışmalarla çürütülmüştür.

Gebelik ve emzirme dönemi

HPV aşısı gebelikte önerilmez; aşı programı gebelik sonrasına ertelenir. Yanlışlıkla gebe iken uygulanmış olması gebeliğin sonlandırılması için neden değildir. Emzirme döneminde ise aşı güvenli kabul edilir ve uygulanabilir.

Aşı olanlar smear (Pap testi) yaptırmalı mı?

Evet. Aşı Gardasil 9 kapsamındaki 9 HPV tipine karşı korur; ancak rahim ağzı kanserine yol açabilen tüm tipleri (yaklaşık %10 kadar) kapsamaz. Bu nedenle aşılı kadınlarda da 21–25 yaştan itibaren düzenli aralıklarla servikal tarama (Pap smear ve HPV DNA testi) yaptırılmalıdır.

Sık sorulan pratik sorular

• Aşı bulaşmış HPV'yi tedavi eder mi? Hayır, aşı önleyicidir; mevcut enfeksiyonu tedavi etmez.
• Aşı sonrası cinsel yaşam kısıtlanır mı? Hayır, herhangi bir kısıtlama gerekmez.
• Menopoz dönemindeki kadınlara yapılır mı? 45 yaş üstünde rutin önerilmemekle birlikte, özel durumlarda hekim önerisi ile uygulanabilir.
• Aşı ücretsiz mi? Türkiye'de HPV aşısı henüz ulusal aşı takvimine dâhil değildir; özel olarak temin edilir. Bazı ülkelerde 9–14 yaş grubuna ücretsiz uygulanır.

Adana'da HPV aşısı ve danışmanlık

HPV aşısı; kızınızın, oğlunuzun ve kendi geleceğinizin kadın sağlığına yapılabilecek en değerli yatırımlardan biridir. Op. Dr. Sadık Kükrer, Adana'da HPV aşısı danışmanlığı, smear ve HPV DNA taraması ile servikal displazi tedavisi (kolposkopi, LEEP/konizasyon) konularında bireysel değerlendirme sunar. Aşı yaşı, doz şeması veya HPV testi sonuçlarınız hakkında soru sormak için iletişime geçebilirsiniz.